Cobot kendi başına güvenli midir?
Hayır, "güvenli cobot" değil "güvenli işbirlikçi uygulama" vardır. Cobotun kuvvet sınırlama ve çarpışma algılama özellikleri önemli bir temel sağlar, ancak taşınan parça, uç takım, hız, hareket yönü ve operatörün vücut bölgesi riskin büyüklüğünü değiştirir.
Bu yüzden her hücre için ayrı bir risk değerlendirmesi yapılır ve gerekli önlemler bu değerlendirmeye göre belirlenir.
ISO 10218-1 ve ISO 10218-2 neyi kapsar?
ISO 10218, endüstriyel robotlar için temel güvenlik standardıdır ve iki bölümden oluşur. Bölüm 1, robot üreticisini ilgilendirir: robotun ve kontrol sisteminin tasarımına yönelik güvenlik gerekleri, örneğin güvenlik fonksiyonları, durdurma kategorileri ve hız izleme.
Bölüm 2 ise entegratörü ilgilendirir: robotun bir hücreye yerleştirilmesi, uç takım, çevre ekipman, koruyucular ve hücre yerleşiminin güvenlik gerekleri. Standartlar 2025 yılında revize edilmiş ve ISO/TS 15066'daki işbirlikçi uygulama içeriğinin önemli bir kısmı ISO 10218 serisine alınmıştır. Projede hangi baskının uygulanacağı, uyumlaştırılmış standart listeleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
ISO/TS 15066'daki işbirlikçi çalışma modları nelerdir?
ISO/TS 15066 ve ISO 10218 dört işbirlikçi çalışma yöntemi tanımlar. Bir hücrede birden fazlası birlikte kullanılabilir.
| Mod | Nasıl çalışır? |
|---|---|
| Güvenlik dereceli izlenen durma | Operatör ortak alana girdiğinde robot durur ve güvenli şekilde bekler; operatör çıkınca kaldığı yerden devam eder. |
| Elle yönlendirme | Operatör, robotu kol üzerindeki bir yönlendirme cihazıyla elle hareket ettirir; öğretme ve ağır parça konumlama için kullanılır. |
| Hız ve mesafe izleme | Sensörler operatörün mesafesini izler; robot yaklaşan kişiye göre yavaşlar veya durur. |
| Güç ve kuvvet sınırlama | Temas mümkündür ancak aktarılan kuvvet ve basınç, vücut bölgesine göre belirlenen sınırların altında tutulur. |
Cobot hücresinde risk değerlendirmesi nasıl yapılır?
Risk değerlendirmesi, ISO 12100 yöntemine göre yürütülür ve hücrenin yaşam döngüsünün tamamını kapsar.
- Hücrenin sınırlarını ve kullanım amacını tanımlamak, öngörülebilir hatalı kullanımı dahil etmek.
- Tehlikeleri belirlemek: çarpma, sıkışma, keskin kenar, düşen parça, takım kaynaklı riskler.
- Her tehlike için riski tahmin etmek ve değerlendirmek.
- Önlemleri seçmek: önce tasarımla riski azaltmak, sonra koruyucu önlemler, en son kullanıcı bilgilendirmesi.
- Güvenlik fonksiyonlarının gerekli performans seviyesini (ISO 13849-1) belirlemek ve doğrulamak.
- Güç ve kuvvet sınırlama kullanılıyorsa, temas kuvvetlerini ölçümle doğrulamak.
Türkiye'de cobot hücresi için CE ve Makine Emniyeti Yönetmeliği
Türkiye'de makineler, AB 2006/42/AT Makine Direktifi ile uyumlu Makine Emniyeti Yönetmeliği kapsamında piyasaya arz edilir ve hizmete sunulur. Cobot kolu tek başına genellikle "yarı tamamlanmış makine" olarak değerlendirilir ve üreticisi tarafından birleştirme beyanı ile sağlanır.
Kol, uç takım ve çevre ekipmanla birleşip çalışan bir hücre haline geldiğinde ortaya çıkan makine için uygunluk değerlendirmesi yapılır: risk değerlendirmesi, teknik dosya, kullanım kılavuzu, AT uygunluk beyanı ve CE işareti. AB'de 2006/42/AT'nin yerini alacak (AB) 2023/1230 Makine Tüzüğü de takip edilmelidir; Türkiye'deki uyum takvimi ilgili bakanlıktan doğrulanmalıdır.
Ayrıca işveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çalışma alanının risk değerlendirmesinden sorumludur. Coborel Robotics, hücre risk değerlendirmesini ve emniyet tasarımını projenin bir parçası olarak ele alır.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; program ve mevzuat koşulları değişebilir, ilgili kurumdan güncel bilgiyi teyit edin.